
Wywiad z Markusem Zusakiem

Jak zostae pisarzem?

Gdy byem dzieckiem, chciaem zosta malarzem pokojowym, jak mj ojciec, ale kiedy mu pomagaem, zawsze udawao mi si co nabroi. Miaem prawdziwy talent do przewracania puszek z farb i wymalowywania siebie od stp do gw. Do szybko te zorientowaem si, e malowanie mnie nudzi. Jako nastolatek przeczytaem kilka ksiek, ktre cakowicie wcigny mnie w swj wiat; byy to midzy innymi Stary czowiek i morze i Co gryzie Gilberta Grapea. Kiedy je przeczytaem, pomylaem to jest wanie to, co chciabym robi. Mino siedem lat, zanim ukazaa si moja pierwsza powie, a po drodze dowiadczyem niezliczonych poraek, ale ciesz si, e te niepowodzenia si zdarzyy i e wielokrotnie odrzucano moje teksty. Dziki temu zrozumiaem, e to, co wtedy tworzyem, nie byo do dobre  musiaem wic popracowa nad warsztatem.

Czy masz ustalony rytm pracy?

Pracuj zasadniczo wedug dwch planw. Pierwszy to plan nieleniwy, kiedy wstaj i pisz mniej wicej od sidmej rano, teoretycznie do wp do dwunastej. Zwykle jednak kocz okoo dwunastej, dwunastej trzydzieci (w tym czasie robi te sobie przerwy na nicnierobienie). Potem mam dug przerw i siadam do pracy jeszcze na kilka godzin po poudniu. Leniwy plan zwykle zakada rozpoczcie o dziesitej i dusz prac po poudniu.
	Ten rytm zmienia si tylko wtedy, gdy zaczynam lub kocz ksik; wwczas czciej pracuj noc. Po prostu nie jestem w stanie zacz pisa ksiki rano, a to dlatego, e tu po przebudzeniu mam najniszy poziom wiary w siebie. Kiedy kocz, pracuj przez ca noc, gwnie z desperacji, eby ju wreszcie mie to za sob. ()

Co robisz, kiedy chcesz odpocz od pisania?

Poniewa mieszkam w Sydney, postanowiem znw sprbowa surfingu. Jednym z moich ulubionych wspomnie z dziecistwa jest pokonanie pierwszej wikszej fali  brat dopingowa mnie z brzegu. Wiele lat pniej zaczem znowu i naprawd mi si to podoba  pod warunkiem, e fale s raczej niewielkie Ogldam te mnstwo filmw, zwaszcza gdy mam problem z histori, nad ktr pracuj. Lubi oglda wci te same od pocztku, bo wwczas mog jednoczenie rozmyla nad powieci.

Na koniec powiedz mi, skd czerpiesz pomysy?

Kiedy kamaem, odpowiadajc na to pytanie, ale teraz ju wiem
Zaczem pisa jako szesnastolatek, teraz mam trzydzieci lat. Czerpi pomysy z czternastu lat rozmylania o tym.

I specjalnie dla polskich czytelnikw...

Jak wpade na pomys napisania Zodziejki ksiek?

Idea powieci polega na wykorzystaniu historii rodzinnych, postawieniu mierci w roli narratora oraz na pomyle kradziey ksiek w nazistowskich Niemczech.
Dorastaem w Sydney, ale za kadym razem, kiedy rodzice opowiadali swoje historie, jaka cz Europy wkraczaa do naszej kuchni. Opowiadali o miastach w ogniu i ludziach, ktrzy sprzeciwiali si Hitlerowi, zarwno w wielkich, jak i maych sprawach. Na wiele sposobw to wanie te opowieci zrobiy ze mnie pisarza. Zawsze, kiedy jestem pytany o prac badawcz dotyczc Zodziejki ksiek, odpowiadam, e wiat z powieci by w mojej gowie, tak jak pierwszy jzyk, ktrym si posugujemy. Wystarczyo tylko sign po niego. Mam po prostu szczcie, e rodzice nie tylko znali niezwyke historie, lecz take umieli opowiedzie je w sposb pikny i peen znaczenia.
Nastpnie pojawi si pomys, aby uy mierci w roli narratora. Wydao mi si to rozsdne. Jest stare powiedzenie, e wojna i mier to najlepsi przyjaciele, zatem pomylaem Kt lepiej nadawaby si na narratora ksiki osadzonej w nazistowskich Niemczech Bd co bd, mier w tym czasie bya obecna wszdzie. Jednak prawdziwy przeom nastpi, kiedy zdaem sobie spraw z tego, e mier powinna by wraliwa, a nie makabryczna i wszechmocna. Pomylaem A  gdyby tak mier baa si ludzi Wpado mi to do gowy nagle, ale wygldao sensownie. W kocu jest uprawniona do tego, by widzie nasze wszystkie klski i przeraajce czyny, do jakich zdolni s ludzie. Mj zamys by taki, by mier opowiedziaa t histori w celu udowodnienia sobie, e ludzie potrafi by take pikni i altruistyczni.
Wreszcie zdecydowaem si wprowadzi do powieci dziewczynk kradnc ksiki, poniewa zrozumiaem, jak wane byy wwczas sowa. Pomylaem, e Hitler zniszczy ludzi sowami, wic przydaaby mi si dziewczynka, ktra bdzie na powrt wykrada sowa i pisa wasn histori II wojny wiatowej  i bdzie to pikna opowie stworzona w brzydkim wiecie. Dla mnie, ostatecznie, wanie o tym jest ta ksika.
  
Jak przygotowywae si do napisania tej niezwykej powieci?

Na pocztku skupiem si na sprecyzowaniu stylu, jakiego chciabym uy. Decyzja o postawieniu mierci w roli narratora daa mi swobod pisania dokadnie tak, jak chciaem. Sprawiem wic, e mier mwi o niebie i drzewach w taki sam sposb, jak o ludziach, nieprzedmiotowo. Chciaem, bymy poczuli, e mier, niebo, ziemia i my sami stanowimy fragmenty jednej caoci.
Spodoba mi si rwnie pomys uycia niezwykych wyobrae. Narracja mierci pozwolia mi na rozciganie pewnych obrazw nieco poza ich granice. Wanie dlatego uywaem takich sformuowa, jak ona burmistrza pijana przeczuciem. Pytano mnie, czy jest to pomyka drukarska; podoba mi si jednak zaoenie, e sowa su nie tylko osiganiu jakiego celu, lecz take przyjemnoci oraz zabawie.
W ramach przygotowa czytaem rwnie wiele ksiek zwizanych z tematem, robiem wywiady, odwiedzaem muzea  i udaem si do Monachium, aby moje poszukiwania byy jak najbardziej pogbione. Myl jednak, e najwikszy wysiek polega na odpowiednim przedstawieniu bohaterw. Nie byo moim zamiarem wykazanie, jak wiele wiem na temat nazistowskich Niemiec. Chciaem tylko zaprezentowa opowie, jej postacie oraz ich wiat najlepiej, jak potrafi.

Czego dowiedziae si o Polsce podczas pracy nad Zodziejk ksiek Czy chciaby co przekaza polskim czytelnikom?


Trafio mi si to szczcie, e poowa mojej rodziny jest polska  oeniem si z dziewczyn, ktra mieszkaa w Warszawie do 8. roku ycia. Dowiedziaem si zatem wielu rzeczy na temat Waszego kraju, zarwno oglnych, jak i dotyczcych Polakw podczas II wojny wiatowej. Odwiedziem miejsce, w ktrym kiedy znajdowao si warszawskie getto, syszaem opowieci o sprzeciwie i wytrwaoci w obliczu strasznych czasw. Czytelnikom mog powiedzie jedynie, e jestem zaszczycony wydaniem w Polsce mojej ksiki, i dzikuj Wam, e dalicie jej szans.
